NPC — co to znaczy: od kartki Mistrza Gry do slangu

NPC to postać, której nie prowadzi żaden z graczy, a sam skrót przyszedł z angielskiego non-player character. Kto w takim razie za nią mówi? W grze fabularnej mówi za nią i decyduje za nią Mistrz Gry, w grze komputerowej robi to program. Od kilku lat to samo słowo krąży też jako przezwisko dla kogoś, kto zachowuje się jak automat, i w tym znaczeniu trafiło do polskiego słownika.

Wyjaśnienie mieści się w jednym zdaniu, ale mnie bardziej pociągnęło pytanie, skąd to słowo właściwie przyszło. Na czwartkowym klubie w bibliotece jeden z chłopaków nazwał kolegę „enpecetem” i pół stołu parsknęło śmiechem. „Co to znaczy?” zapytałem i wiedzieli wszyscy. Skąd to jest, nie wiedział nikt, i przyznaję, że ja też nie umiałem wtedy podać ani roku, ani książki. Bibliotekarz, któremu brakuje przypisu, źle śpi, więc poszukałem.

Co to znaczy NPC: rozwinięcie skrótu

Non-player character znaczy dosłownie „postać niebędąca graczem”. Tak to hasło tłumaczą „Ciekawostki językowe” PWN, gdzie obok angielskiej formy stoi jeszcze wariant non-playable character (postać, w którą gracz nie może się wcielić).

Przy stole będzie to każdy, kto nie należy do drużyny: karczmarz, strażnik przy bramie, sołtys, który kłamie, i smok w jaskini też, jeśli z nim rozmawiacie, zamiast od razu wyciągać broń. Wszyscy mają jednego aktora, czyli osobę za parawanem.

NPC skrót: angielskie litery i polskie BN

Wymawia się to różnie: przy moim stole mówimy „en-pe-ce”, po polsku, litera po literze, a nastolatki z klubu mówią „enpecet”. Taką formę PWN notuje jako polski wariant skrótowca. W polskich podręcznikach i na forach spotkasz jeszcze skrót BN, bohater niezależny, i chodzi dokładnie o to samo.

Jest tu drobiazg, o którym łatwo zapomnieć: to słowo jest rzeczownikiem rodzaju męskiego i odmienia się bez kłopotu. „Dwóch NPC-ów”, „rozmowa z NPC-em”. Łącznik przed końcówką zostaje, jak przy każdym skrótowcu pisanym wielkimi literami.

Skąd się wziął NPC: podręcznik z 1974 roku

Pierwsze wydanie Dungeons & Dragons z 1974 roku to trzy cienkie książeczki, a w pierwszej z nich, Men & Magic, na stronie 12 jest akapit zatytułowany wielkimi literami: NON-PLAYER CHARACTERS. Czytałem go w reprodukcji. Autorzy, Gary Gygax i Dave Arneson, piszą tam, że prowadzący (wtedy jeszcze nie Mistrz Gry, tylko referee, sędzia) pewnie uzna za korzystne pozwolić uczestnikom „przyjąć na służbę” jedną albo więcej postaci. Czasem będzie to banda najemników do podziału łupów, czasem stała świta.

Dalej przychodzi konkret, który mnie rozbawił: gracz, który chce kogoś nająć, rozwiesza ogłoszenia w gospodach i tawernach, chodzi po miejscach publicznych albo wysyła posłańców tam, gdzie takiej postaci należy szukać. Kosztuje to pieniądze i czas, a wydatki ustala prowadzący. Kim więc był pierwszy NPC w historii gier fabularnych? Najemnikiem z ogłoszenia, kimś, kogo trzeba było opłacić, a nie tajemniczym starcem w karczmie.

Merriam-Webster podaje dla pełnej formy non-player character rok pierwszego znanego użycia 1974, co zgadza się z tą książeczką. Nie znaczy to, że nikt nie powiedział tego wcześniej przy jakimś stole, tylko tyle, że wcześniejszego zapisu słownik nie zna i ja też go nie znalazłem.

Tabelka reakcji z tej samej strony

Pod akapitem o najmowaniu stoi tabela, która mówi, jak postać zareaguje na ofertę. Skala idzie od 2 do 12, czyli rzuca się dwiema kośćmi sześciennymi. Policzyłem, jak często wypada każdy wiersz, bo na samej tabeli tego nie widać:

Wzór jest prosty: dla sumy s od 2 do 7 układów jest s − 1, dla sumy od 7 do 12 jest ich 13 − s. Wszystkich układów dwóch kości jest 36.

Najczęstszy wynik to wahanie, prawie połowa rzutów. Podręcznik dodaje, że wahanie zostawia furtkę do lepszej oferty, a wynik poniżej 6 już nie. Co z tego wychodzi przy stole? NPC w najstarszej wersji jest kimś, z kim trzeba się targować, i pięćdziesiąt lat później wciąż uważam, że to najlepsza definicja, jaką znam.

Na liście do sprawdzenia mam jeszcze Dungeon Masters Guide z 1979 roku. Nie miałem tego egzemplarza w ręku, więc nic z niego nie cytuję.

NPC kto to w grze komputerowej

Skrót żyje też w grach komputerowych i tam spotyka go dziś większość ludzi. Merriam-Webster notuje w pierwszym znaczeniu hasła NPC postać w grze wideo, która nie reprezentuje gracza i której gracz nie może sterować. Pierwsze znane użycie skrótu słownik datuje na rok 1977 i to właśnie w tym, komputerowym znaczeniu.

Trochę mnie ta kolejność uwiera, bo pełna forma jest z papierowej gry z 1974 roku, a skrót ma pierwszy zapis w znaczeniu elektronicznym trzy lata później. Możliwe, że tak było naprawdę i przy papierowych stołach przez pierwsze lata mówiło się pełnym wyrażeniem. Możliwe też, że słownik po prostu trafił najpierw na taki cytat. Samego cytatu nie pokazuje, więc zostawiam to jako pytanie.

Drugie znaczenie w tym samym słowniku jest bliższe mojemu stołowi: postać w grze fabularnej, karcianej albo w grze na żywo, którą prowadzi organizator, prowadzący albo pomocnik. Na larpie NPC-em jest człowiek w kostiumie, który od rana do wieczora gra strażnika i nie ma własnego wątku. Zupełnie zwyczajna, uczciwa robota.

NPC co to znaczy w slangu

Trzecie znaczenie jest obraźliwe. Merriam-Webster opisuje je jako określenie osoby, której odmawia się zdolności do samodzielnego myślenia, i datuje to użycie na lata 2010. Przykład, który podaje, pochodzi z „New York Timesa” z 16 października 2018 roku: użytkownicy forów internetowych nazywali tak ludzi, którzy według nich powtarzają cudze poglądy jak postać z gry odtwarzająca zaprogramowaną kwestię.

Po polsku sprawa wygląda łagodniej. PWN definiuje NPC jako „niewyróżniającą się lub nieznaną osobę; kogoś, kto zachowuje się mechanicznie, podejrzanie, dziwnie – jak postać z gry”. Słowo było zgłaszane do plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku w 2022 i w 2023 roku. U mnie w klubie „enpecet” to najczęściej ktoś obcy, kto stoi z boku i nic nie mówi, a nie wróg polityczny.

Tabela: znaczenie, najstarsze poświadczenie, przykład

Brakuje w tej tabeli Oxford English Dictionary. Hasło NPC tam jest, ale siedzi za płatnym dostępem i nie udało mi się go otworzyć, więc nie podaję dat, których nie widziałem. Jeśli ktoś z was ma dostęp przez bibliotekę uczelnianą, dopiszę z przyjemnością.

Co z tego wynika dla Mistrza Gry

Ta historia ma dla mnie jedną naukę praktyczną i idzie ona w przeciwną stronę niż slang. Przezwisko „NPC” zakłada, że postać niezależna jest pusta, tymczasem pierwszy NPC z 1974 roku miał cenę i humor. Na ofertę drużyny w prawie połowie przypadków odpowiadał „jeszcze się zastanowię”. Już wtedy chodziło o to, żeby miał własne zdanie.

Jeśli potrzebujesz od razu kogoś do obsadzenia, mam tabelę stu słowiańskich NPC-ów z imieniem i haczykiem, każdy z czymś, czego chce. A jeśli „enpecetem” ktoś przy twoim stole nazwał nie postać, tylko innego gracza, to jest już inna rozmowa, i o niej pisałem przy graczach, z którymi jest trudno.

Chłopakowi z klubu opowiedziałem potem o ogłoszeniach w gospodzie, a on popatrzył na mnie jak na kogoś, kto za dużo czyta, i pewnie miał rację. Ale tydzień później, kiedy jego drużyna chciała nająć przewodnika przez bagna, sam zaproponował: „Rzućmy dwiema kośćmi i sprawdźmy, czy przewodnik się zgodzi”.

Źródła

1. Gygax, G., Arneson, D., Dungeons & Dragons, t. 1: Men & Magic, Tactical Studies Rules, Lake Geneva 1974, s. 12. Akapit „Non-player characters”: najmowanie postaci przez ogłoszenia w gospodach i tawernach, koszt i czas po stronie prowadzącego, tabela reakcji od 2 do 12 i uwaga, że wynik „Uncertain” pozwala złożyć lepszą ofertę. Czytane w reprodukcji.
2. Merriam-Webster, hasło NPC — merriam-webster.com/dictionary/NPC. Znaczenie 1 (gra wideo) i 2 (gra fabularna, karciana, na żywo); pierwsze znane użycie skrótu: 1977.
3. Merriam-Webster, hasło non-player character — merriam-webster.com/dictionary/non-player character. Pierwsze znane użycie: 1974.
4. Merriam-Webster, NPC. Slang Meaning — merriam-webster.com/slang/npc. Znaczenie przenośne, datowanie na lata 2010 i przykład z „The New York Times” z 16 października 2018 roku.
5. Wydawnictwo Naukowe PWN, Ciekawostki językowe, hasło NPC — sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/npc;9285764.html. Definicja, polski wariant „enpecet”, zgłoszenia do plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku w latach 2022 i 2023.